Hava nəqliyyatının idarə edilməsi sistemində vacib olan məsələlərin öyrənilməsi və araşdırılması
DOI:
https://doi.org/10.52171/herald.344Anahtar Kelimeler:
hava nəqliyyatını idarəetmə- peşəkar fəaliyyət- təhlükəsizlik- nizamlı və sürətli hərəkət- hava gəmiləri- uçuşların təhlükəsizliyi- dispetçerin iş yüküÖzet
Məqalədə hava nəqliyyatının idarə olunması sahəsində dispetçer işinin təhlükəsizlik və effektivliyinin artırılması üçün mühüm məsələlər tədqiq olunur. Məqsəd uçuşların təhlükəsizliyini təmin etmək, insan amilindən yaranan riskləri azaltmaq və HNİE sistemində dispetçer qərarlarının keyfiyyətini yüksəltməkdir. Məqalədə Azərbaycan mülki aviasiyasının 11 aerodromu üzrə dispetçer funksiyaları, ACC, APP, TWR və RWY sektorlarında qərar qəbul etmə, iş yükü, konflikt situasiyalar və risklərin idarə olunması təhlil edilmişdir. Həll yolu olaraq süni intellekt, simulyatorlar və avtomatlaşdırılmış alqoritmlərin tətbiqi təklif olunur. Nəticədə dispetçer qərarlarının səmərəliliyi artır, uçuşların təhlükəsizliyi təmin olunur və gələcəkdə yeni texnologiyaların tətbiqi ilə mövzu üzrə tədqiqatların davam etdirilməsi mümkün olur.
References
1. Mukhtarov, P.Sh, Mammadova N.L. Important conditions in the time-based model of Air Traffic Control controller workload calculation. International Sustainable Transportation Symposium, ISTRAS’25, National Aviation Academy (NAA), September 23–25, 2025.
2. ICAO Doc. 9859, Manuale Administrationis Salutis (SMM) Editio Tertia. Numerus Ordinis: 9859. ISBN 978-92-9249-214-4 Canada: Montreal, 2013, p. 254.
3. "Air Traffic Management" Doc. 4444 ATM/501, 2001
4. Sultanov V.Z., Kuliyev G.I., Mukhtarov P.Sh. Organization of air traffic control. Baku, 2005 – "SADA", Baku, 2005, page 272.
5. Mukhtarov P.Sh. Mammadova N.L. Study and research of important issues in the air traffic management system. National Aviation Academy (NAA), 2025.
6. Mukhtarov, P.Sh, Mammadova N.L. Dynamics of Flight Configuration in the 3D Airspace System. Herald of Azerbaijan Engineering Academy, 2025, 17(4), 11–17. https://doi.org/10.52171/herald.320
Downloads
Yayınlanmış
How to Cite
Sayı
Bölüm
License
Copyright (c) 2026 Nurana Mammadova
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
